Vassia Zacharopoulou

News & Press

The director and composer of the opera for children “Prince Ivan and the Firebird”, Thodoris Ambazis, talks to Elculture.gr

Θοδωρής Αμπαζής: «Στο να διοικείς υπάρχει κάτι βαθιά καλλιτεχνικό, ένα όραμα που αφορά και τους άλλους»

Της Αργυρώς Μποζώνη

Είναι μεγάλη χαρά η συζήτηση με τον Θοδωρή Αμπαζή. Θα εξηγήσω το γιατί. Οι φορές που μιλάμε για τα διοικητικά ή τα ζητήματα πολιτιστικής κατεύθυνσης, είναι συνήθως κουβέντες βαρετές μέσα στις οποίες επαναλαμβάνονταιστερεότυπα χιλιοειπωμένα. Σπανίως ένας καλλιτέχνης που ασκεί διοίκηση έχει μια ευρεία άποψη του κόσμου, των αναγκών και έχει και ένα διεθνές μόνιτορ. Και χιούμορ. Επιτυχημένος συνθέτης, με δική του γλώσσα, με δικές τους ομάδες την Music Theatre Group Amsterdam στην Ολλανδία και μετέπειτα την πολύ δημοφιλή ομάδα Ομάδα Θεάτρου ΟΠΕRΑ στην Ελλάδα, ετοιμάζει για την Εναλλακτική Σκηνή της Λυρικής, την όπερα για παιδιά και νέους Ο πρίγκιπας Ιβάν και το πουλί της φωτιάς που κάνει πρεμιέρα στις 22 Οκτωβρίου. Όμως η συζήτησή μας δεν άρχισε από εκεί, ξεκίνησε από τα διοικητικά που τα τελευταία οκτώ χρόνια, από την Καβάλα, το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Πάτρας και τώρα στο Εθνικό Θέατρο ως Αναπληρωτής Καλλιτεχνικός Διευθυντής, «καταλαμβάνουν» το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του και τον φέρνουν μπροστά σε, πολλές φορές, δυσεπίλυτα προβλήματα.

Θέλετε να μου εξηγήσετε γιατί σας αρέσει η ενασχόληση με τα κοινά; Γιατί δεν το κάνατε μια φορά, το ξανακάνατε και δεύτερη και τρίτη…
Το ξανακάνεις γιατί πιστεύεις ότι μπορείς να επέμβεις και να προσφέρεις, έτσι το ένα φέρνει το άλλο…

 Θοδωρής Αμπαζής

Μετά από αυτά τα χρόνια πιστεύετε ότι μπορείτε να κάνετε κάτι τελικά, να αλλάξετε κάτι;
Όπως και στη ζωή, τα μικρά πράγματα κάνουν τις διαφορές, όχι απαραίτητα τα μεγάλα. Τα μικρά πράγματα είναι αυτά που δε φαίνονται εκ πρώτης όψεως ή κατευθείαν, αλλά έχουν επίδραση στα μεγάλα.

Μου δίνετε ένα παράδειγμα;
Θα σας δώσω το παράδειγμα μέσω των δράσεων του Εθνικού, όχι των παραστάσεων. Έχουν έναν παρεμβατικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα -αυτό εμένα με ενδιέφερε πάντα- και μπορούμε να κάνουμε μέσω αυτών και βήματα και ένα μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Εμένα με ενδιαφέρει, το μότο που είχα και στο ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Πάτρας, να δώσουμε δηλαδή στους πολίτες λέξεις με τις οποίες θα μπορούν να κρίνουν, όχι να τους κατευθύνουμε προς μια συγκεκριμένη αισθητική κατεύθυνση. Να μπορούν να δουν μια παράσταση και να ξεφύγουν από το «μ’ αρέσει δε μ’ αρέσει» και τη μεγάλη παγίδα που εμπεριέχει και να πάνε σε πράγματα πιο ουσιαστικά. Και λιγότερο αυτοαναφορικά από το «αυτό μου αρέσει, αυτό μου ταιριάζει, αυτό περίμενα».

Τι εννοείτε λέγοντας «δίνουμε λέξεις»;
Το λέω λέξεις, γιατί ένα μεγαλύτερο, πληρέστερο λεξιλόγιο, είναι το μεγάλο όπλο που δε μπορεί να σου πάρει κανείς. Η κοινωνία πρέπει να μπορεί να είναι διαρκώς μέσα στη ζωή ενός θεάτρου, να διασταυρώνονται και να συνδέονται, γιατί έτσι μόνο μπορεί κανείς να σχεδιάσει αυτό που θα συμβεί σε δέκα χρόνια. Για παράδειγμα σήμερα, ρίχνουμε στο Εθνικό μεγάλο βάρος σε αυτό που θα συμβεί μετά από εμάς και όχι σε αυτό που συμβαίνει τώρα. Είναι μια βασική μας φιλοσοφία και είμαι υπερήφανος που συμμετέχω τουλάχιστον σε αυτό το κομμάτι. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα συνδέονται με το λεξιλόγιο της κοινωνίας, τα παιδιά, αλλά και οι οικογένειές τους και ένας κύκλος που διαρκώς μεγαλώνει, γίνονται και καλύτεροι θεατές.

 Θοδωρής Αμπαζής

Η κρίση πώς σχετίζεται με τα εργαστήρια; Έχω μια ιδέα πως υπάρχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον.
Υπάρχει, γιατί όλοι κατανοούμε ότι η κρίση δεν έχει να κάνει μόνο με το ότι δεν έχουμε χρήματα, αλλά και με το τι Ελλάδα θα έχουμε την επόμενη εικοσαετία. Σήμερα καλούμαστε να δείξουμε πόσο επενδύουμε πραγματικά στον πολιτισμό μας και σε αυτές τις ηλικίες, γιατί είναι αυτές που θα κουβαλήσουν το ότι είναι τα παιδιά της κρίσης.

Πιστεύετε ότι αυτά τα παιδιά θα έχουν ευκαιρίες ή καλύτερα, θα υπάρχει αξιοκρατία για παράδειγμα; Εσείς τι εμπειρία έχετε;
Μιλάτε με έναν άνθρωπο που είναι πολύ τυχερός. Εγώ βρέθηκα τυχαία σε μια μεγάλη Ακαδημία και πάντα θυμάμαι ότι με βοήθησαν άνθρωποι να βρω μια χρησιμότητα σε αυτή τη διαδικασία που λέγεται τέχνη και με τη σειρά μου προσπαθώ να το κάνω και εγώ. Δεν είναι κάτι εύκολο, γιατί η Ελλάδα έχει λιγότερες θέσεις εργασίας. Επίσης εύκολο είναι να πεις «δεν υπάρχει αξιοκρατία», αλλά δε θέλω να σας απαντήσω έτσι. Μιλάμε για τέχνη. Αντικειμενικά δεν είναι κάτι μετρήσιμο. Μετρήσιμη είναι ενδεχομένως η τεχνική, η γνώση, η μόρφωση, το ότι αυτός ξέρει να ενορχηστρώνει ή να φωτίζει. Στο ποιος έχει ταλέντο ή αν έχει κάποιος περισσότερο ταλέντο από έναν άλλο, εδώ εμπλέκεται κάτι που είναι μια ωρολογιακή βόμβα και λέγεται γούστο. Το γούστο δυστυχώς, καλώς ή κακώς, είναι ένα φίλτρο που δεν αφήνει να μιλήσουμε για αξιοκρατία ή για μια κλίμακα στην οποία βάζουμε έναν καλύτερο από πάνω και έναν χειρότερο από κάτω.

Θοδωρής Αμπαζής

Το γούστο πόσο ρόλο μπορεί να παίζει; Καθορίζει για παράδειγμα και ένα ρεπερτόριο;
Το γούστο παίζει ένα πολύ μεγάλο ρόλο. Μας επηρεάζει απίστευτα. Αυτό που μπορεί να φρενάρει μια επιλογή βάσει γούστου είναι η φιλοσοφία ενός θεάτρου ή η πολιτιστική πολιτική του θεάτρου, την οποία θα έπρεπε να συζητά κανείς με τον εκάστοτε υπουργό πολιτισμού, πριν ξεκινήσει να πάρει τη θέση ενός καλλιτεχνικού διευθυντή. Τι εννοώ; Ότι δεν έρχομαι π.χ. να γίνω διευθυντής, αλλά έρχομαι να συμφωνήσουμε τι είδους Εθνικό θέατρο θέλουμε να έχουμε, ποιος είναι ο τρόπος της λειτουργίας του και σε τι αποσκοπούμε στο μέλλον.

«Αυτό που μπορεί να φρενάρει μια επιλογή βάσει γούστου είναι η φιλοσοφία ενός θεάτρου ή η πολιτιστική πολιτική του θεάτρου»

Μια και μιλάμε γι’ αυτό φαντάζομαι, συμφωνείτε και στην ανεξάρτητη από κάθε υπουργό λειτουργία ενός θεσμού.
Θα σας πω για την Ολλανδία, στην οποία έχω ζήσει και εργασθεί. Δεν υπάρχει υπουργός πολιτισμού που ορίζει τα πράγματα, υπάρχει ένα συμβούλιο τεχνών, το οποίο είναι το συμβουλευτικό όργανο ενός υπουργού και δεν αλλάζει όταν αλλάζει ο υπουργός και έτσι ακόμα και αν αλλάζει ο υπουργός, υπάρχουν οι δομές που λειτουργούν. Αυτό είναι μια σοβαρή αντιμετώπιση, το λέω και το ξαναλέω συνέχεια και με παραδείγματα, γιατί εκεί χαράζεται και η πολιτιστική πολιτική μιας χώρας γενικότερα και μετά επιδρά στο πώς θα είναι το Εθνικό, η Εθνική Πινακοθήκη και οι άλλοι θεσμοί, γιατί και αυτά έχουν αλλάξει χαρακτηριστικά από την ίδρυσή τους. Και θα πρέπει και αυτοί να επαναπροσδιοριστούν σχετικά με το τι χώρα θέλουμε να έχουμε το 2030. Επίσης, για να φύγουμε λίγο από το κέντρο και να μιλήσουμε και για την περιφέρεια, που τα πράγματα είναι γενικώς και ότι να ‘ναι και υπάρχουν απλώς ηρωικοί δήμοι και άνθρωποι που δουλεύουν χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένη γραμμή για το τι θέλουν να κάνουν, τι είναι τα περιφερειακά θέατρα, ποιος είναι ο στόχος τους. Ξέρετε πόσες συζητήσεις επί συζητήσεων έχουν γίνει όλα αυτά τα οκτώ χρόνια που είμαι σε διάφορες θέσεις; Και κάθε φορά λέμε τα ίδια.

Στο Εθνικό Θέατρο η θητεία σας τελειώνει το 2019. Θα θέλατε να συνεχίσετε από διοικητικά πόστα;
Το να κάνω γενικώς διοικητικά πράγματα είναι κάτι που δε με ενδιαφέρει, θέλω να έχω ένα στόχο και πρέπει να σας πω ότι με ενδιαφέρει περισσότερο από το κέντρο η περιφέρεια. Δηλαδή να χτίσουμε κάτι από το μηδέν, να ξεκινήσουμε κάτι μεγάλο, αυτό θα με ενδιέφερε και θα πήγαινα να το κάνω.

Πόση ουσία έχει αυτό για έναν καλλιτέχνη;
Ακούστε, έχει και σημασία και ουσία για έναν άνθρωπο σήμερα να παρατάει αυτά που σπούδασε και κάνει, για να ασχοληθεί με τη διοίκηση. Ειδικά για έναν επαγγελματία καλλιτέχνη που ζει από την τέχνη του, όπως εγώ από τα 24 μου. Δεν είναι μια επιλογή τέχνης, αλλά και μια επιλογή ζωής. Και γιατί πιστεύω ότι στο να διοικείς υπάρχει κάτι βαθιά καλλιτεχνικό, ένα όραμα πολύ ισχυρό, που ξεπερνά το να γίνεις απλώς διευθυντής. Εγώ το έκανα αυτό και το χόρτασα και δεν έχει πια για μένα καμία σημασία.

«Το πρώτο που θέλω να καταλάβει ένα παιδί, είναι πως όπερα δε σημαίνει μια χοντρή κυρία που ουρλιάζει»

Τι σας στερεί η διοίκηση από το καλλιτεχνικό πεδίο;
Πολλά. Πρώτα από όλα χρόνο. Γιατί με τη θέση του νούμερο δυο στο Εθνικό, βρίσκομαι σε ένα από τα πιο νευραλγικά κομμάτια του συστήματος, στο οποίο φτάνουν όλα τα προβλήματα και από πάνω και από κάτω. Εγώ έχω ένα χαρακτήρα ήπιο και αυτό που έμαθα για να τα κουμαντάρω όλα αυτά είναι πως χρειάζεται ψυχραιμία και δεν πρέπει να τα συγκρίνεις όλα με τον τρόπο που σκέφτεσαι, με μόνο τα δικά σου έργα και από το δικό σου μετερίζι.

Σας ρωτώ, επειδή είστε καλλιτέχνης: Όταν φτάνει μια νέα δουλειά εδώ, που μπορεί να είναι τελικά και πιο επιτυχημένη από μια δική σας, τι σκέφτεστε;
Όταν διοικείς προσκαλείς κάποιους ανθρώπους και φιλοδοξείς ότι θα κάνουν κάτι πολύ σημαντικό. Είναι πιθανόν να κάνουν καλύτερη δουλειά από τη δική σου, όταν είσαι διευθυντής πρέπει να το εύχεσαι αυτό. Από τη στιγμή που γίνεσαι διευθυντής είσαι ανάδοχος παιδιού, δεν είσαι μόνο καλλιτέχνης. Πρέπει να δώσεις όλη την αγάπη, όλη την προστασία, που καμιά φορά το ξεχνάμε και αυτό, αλλά είναι ένα μωρό που θα γεννηθεί και αυτό πρέπει να γίνει όσο το δυνατόν με μεγαλύτερη επιτυχία και ανώδυνα, ώστε αυτό παιδί να είναι λαμπρό. Σε αυτό πρέπει να βοηθάμε όλοι.

 Θοδωρής Αμπαζής

Ας πάμε στο δικό σας καλλιτεχνικό κομμάτι. Πότε δουλεύετε;
Τις νύχτες. Από τις 11 μέχρι τις 6 το πρωί. Μου λείπει πάρα πολύ να μπορώ να δουλέψω αλλιώς.

Είστε ευχαριστημένος από τη διαδρομή που κάνατε μέχρι σήμερα;
Είμαι ευχαριστημένος γιατί είμαι ιδρυτής και μέλος μιας από τις μακροβιότερες ομάδες, της ΟΠΕRA, που λειτουργεί από το 2001 και εξακολουθεί να κάνει βήματα, που δεν έχει διαλυθεί, που προχωρά καλλιτεχνικά με όσες δυσκολίες υπάρχουν γύρω μας όλα αυτά τα χρόνια. Είμαι ευχαριστημένος γιατί, ας πούμε, πάλι κάνω μια όπερα για παιδιά και αυτό με ενθουσιάζει, δεν έχω χάσει τον αυθορμητισμό, την περιέργεια και το ενδιαφέρον μου.

Ο πρίγκιπας Ιβάν και το πουλί της φωτιάς - ©Α. Σιμόπουλος
Ο πρίγκιπας Ιβάν (Γιάννης Καλύβας) και το πουλί της φωτιάς (Βάσια Ζαχαροπούλου) – ©Α. Σιμόπουλος

Με τα παιδιά πώς τα πάτε; Ξέρω ότι στις πρόβες σας καλείτε παιδιά. Τι σας λένε μετά;
Τα παιδιά είναι οι βασικοί κριτές μου, στην προετοιμασία του μουσικού παραμυθιού «Ο πρίγκιπας Ιβάν και το πουλί της φωτιάς», έχουν έρθει ήδη στις πρόβες, έχουμε κάνει τα σοβαρά μας μίτινγκ, με έχουν επαινέσει και με έχουν κατακεραυνώσει και έχω λάβει υπόψη μου πολύ σοβαρά τη γνώμη τους για το πώς θα προχωρούσα το έργο. Να προσθέσω εδώ ότι έχω καταβάλει μεγάλη προσπάθεια να μάθω τον κώδικα του συνομιλητή μου, ενός παιδιού δηλαδή, για να επικοινωνήσουμε και να συνδεθούμε τουλάχιστον στα βασικά. Δηλαδή θέλει διάβασμα κανονικά, για να μάθω τους συνομιλητές μου.

Τι στόχο έχετε όταν κάνετε όπερα για παιδιά;
Το πρώτο που θέλω να καταλάβει ένα παιδί, είναι πως όπερα δε σημαίνει μια χοντρή κυρία που ουρλιάζει. Ότι μια όπερα για παιδιά μπορεί να είναι ένα θέαμα καθόλου βαρετό, αντιθέτως να είναι σύντομο, περιεκτικό, με τρελούς ρυθμούς και δράση. Πρόκειται για ένα μεγάλο καλλιτεχνικό μάθημα για εμάς τους ενήλικες, γιατί μαθαίνουμε πως κάτι που φαίνεται αστείο και χρήσιμο σε εμάς, για τα παιδιά δεν είναι χρήσιμο, ούτε και αστείο πολλές φορές. Οπότε πρέπει να δημιουργήσω κάτι με όσο περισσότερο ενδιαφέρουσα σκηνική αφήγηση. Και εκεί θυσιάζεις πάρα πολλά από τη συνθετική σου ιδέα χάριν της αφήγησης, αλλά αξίζει τον κόπο τελικά. Κάνει κάτι που θέλεις να το θυμούνται τα παιδιά και αυτό είναι ειλικρινά το πιο σημαντικό από όλα.

Info παράστασης:

Ο πρίγκιπας Ιβάν και το πουλί της φωτιάς | 22 Οκτωβρίου 2017 – 03 Ιανουαρίου 2018 | Εναλλακτική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής, ΚΠΙΣΝ

Θοδωρής Αμπαζής: «Στο να διοικείς υπάρχει κάτι βαθιά καλλιτεχνικό, ένα όραμα που αφορά και τους άλλους»